support No Comments

 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ*

Προσωπικά προσπαθώ να αποφεύγω τη χρήση λέξεων όπως «ηθική» και «δικαιοσύνη». Δεν υπάρχει ξεκάθαρος ορισμός, η ερμηνεία τους είναι υποκειμενική και συχνά τυγχάνουν εκμετάλλευσης από οργανωμένα σύνολα ή άτομα με ισχύ για την προώθηση ατομικών συμφερόντων, εις βάρος των υπολοίπων.

Αν θα χρησιμοποιούσα τον ορισμό «κοινωνικά δίκαιο», θα τον περιόριζα στο δικαίωμα για ίση αντιμετώπιση από τους θεσμούς του κράτους. Για να γίνω πιο ξεκάθαρος και εφόσον αναφερόμαστε στην οικονομία, αν για παράδειγμα η πολιτεία κρίνει ορθό να αποζημιώσει τους κουρεμένους καταθέτες του Μαρτίου 2013, τότε η κοινωνική δικαιοσύνη υπαγορεύει πως θα πρέπει να αποζημιώσει και να αποζημιώνει όλους όσους είχαν υποστεί ή θα υποστούν ζημιά από ανάλογα γεγονότα. Γιατί είναι πιο δίκαιο να αποζημιωθεί ο κουρεμένος καταθέτης και όχι ο επιχειρηματίας που υπέστη ζημιές ή ο υπάλληλος που έχασε τη δουλειά του λόγω των ίδιων γεγονότων; Το ότι το πρώτο είναι πιο άμεσο και εύκολα αντιληπτό ή διότι κάποιοι έχουν οργανωθεί δεν αποτελεί «δικαιοσύνη».

Ένα κράτος πραγματοποιεί κυρίως δύο τύπους δαπανών αφού πρώτα εισπράξει ποσά από τους πολίτες. (α) Για τη χρηματοδότηση των βασικών λειτουργιών του και (β) για την επίτευξη στόχων πολιτικής. Είναι στο δεύτερο τύπο που συναντούμε τη λέξη «δικαιοσύνη». Εδώ εμπίπτουν οι κοινωνικές παροχές, οι δαπάνες για την παιδεία, την υγεία και την ασφάλεια, οι επιδοτήσεις και οι αποζημιώσεις.

Γνωρίζοντας ότι θα προκαλέσει το σχόλιο, αναφέρω πως αν αποδεχτούμε ως κοινωνία ότι αυτές οι πολιτικές καθορίζονται γιατί «μας συμφέρει» και όχι γιατί είναι «κοινωνικά δίκαιο», με εξαίρεση την ίση αντιμετώπιση, τότε η απάντηση στις προκλήσεις καθορισμού οικονομικής πολιτικής γίνεται πιο απλή.

Οι δύο βασικοί λόγοι π.χ. που μια πολιτεία στηρίζει ένα άτομο με οικονομικά προβλήματα είναι (α) γιατί «συμφέρει» στο σύνολο εφόσον σε κανένα δεν αρέσει να έχει δίπλα του άτομα που στερούνται και (β) γιατί όλοι θέλουν να γνωρίζουν πως αν κάποτε βρεθούν οι ίδιοι ή τα παιδιά τους στην ίδια θέση θα τύχουν της ίδιας μεταχείρισης/ στήριξης. Αυτό εξηγεί και γιατί υπάρχει η τάση παροχής βοήθειας στους γείτονες και όχι σε κάποιον που έχει περισσότερη ανάγκη αλλά ζει σε άλλη χώρα. Με την ίδια λογική θα πρέπει αντιμετωπιστεί η διάσωση μιας τράπεζας όπου θεωρητικά στόχος θα πρέπει να είναι η διασφάλιση της σταθερότητας του συστήματος προς όφελος του συνόλου. Πολιτικές που αφορούν τη μόρφωση, την υγεία και την ασφάλεια το ίδιο. Συμφέρει σε όλους να είναι μορφωμένος και υγιής ο πληθυσμός σήμερα αλλά και στο μέλλον. Η παροχή κινήτρων σε ένα οικονομικό τομέα δεν γίνεται μόνο για το βιομήχανο ή τον γεωργό, αλλά για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την παραγωγή πλούτου και την είσπραξη φόρων με όφελος για το σύνολο. Αν αυτό γίνεται στην πράξη ή αν απλά τυγχάνει εκμετάλλευσης ή γίνεται μόνο προς όφελος μιας ομάδας είναι άλλο θέμα.

Από τη στιγμή που οι στόχοι πολιτικής επιτυγχάνονται με τη μεταφορά πλούτου από μια ομάδα σε άλλη, τότε θα έπρεπε να τηρείται στο μέγιστο δυνατό βαθμό ο κανόνας ότι:  αυτός που επωφελείται δεν πρέπει να βρίσκεται ή να βρεθεί σε καλύτερη θέση από αυτόν που πληρώνει.

Δυστυχώς όμως δεν εφαρμόζονται τα πιο πάνω. Στις πλείστες περιπτώσεις απλά βλέπουμε οργανωμένα σύνολα να επικαλούνται την «κοινωνική δικαιοσύνη» και άλλες υπό-έννοιες όπως παιδεία, υγεία, ασφάλεια, πνεύμονας της οικονομίας, θεμέλιο της κοινωνίας και να διεκδικούν εις βάρος ατόμων που βρίσκονται σε χειρότερη θέση. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο δεν επιτυγχάνεται ο στόχος της κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά ενισχύεται η ανισότητα. Παράλληλα οι καλώς νοούμενοι πολιτικοί στόχοι δεν επιτυγχάνονται, δημιουργείται προηγούμενο για νέες απαιτήσεις, όσοι δεν επωφελούνται αιτιολογούν τη μη συμμόρφωση με τους νόμους της πολιτείας συμπεριλαμβανομένης της καταβολής φόρων και έτσι μια κοινωνία οδηγείται στον κοινωνικό και δημοσιονομικό εκτροχιασμό.

 

*Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.

 

Βιογραφικό Δημήτρη Γεωργιάδη – Πατήστε εδώ.