support No Comments

Ώρα για αποθεματικά όχι για χαλάρωση

 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ*

Πώς είναι δυνατό ένα Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΔΣ) να εκφράζει ανησυχίες για μέτρα κοινωνικής στήριξης 100 εκατ. ευρώ ενώ πραγματοποιούνται πλεονάσματα ενός δις ευρώ (5% του ΑΕΠ) και όταν υπάρχουν ανάγκες στην κοινωνία; Ένα πρόσφατο και εύλογο ερώτημα.

Από την στιγμή που τηρούνται οι δημοσιονομικοί κανόνες και δεν τίθεται θέμα βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους κανένα ΔΣ δεν θα αντιδράσει για το οποιοδήποτε στοχευμένο μέτρο κοινωνικής στήριξης. Ο έλεγχος και η αποτελεσματικότητα των δαπανών και η κατανομή τους είναι αρμοδιότητα άλλων θεσμών, όπως και πολιτικών αποφάσεων. Σε κάποιες περιπτώσεις η γραμμή που διαχωρίζει τα δύο δεν είναι ευδιάκριτη και μπορούν να γίνουν παρεμβάσεις.

Η ιστορία μας διδάσκει ότι τα μεγαλύτερα δημοσιονομικά λάθη γίνονται κατά τη διάρκεια των καλών περιόδων, δηλαδή η δημιουργία μόνιμων κρατικών δαπανών που καλύπτονται από πρόσκαιρα έσοδα. Το πρόσφατο πακέτο των 100 εκατ. ευρώ έστω κι αν από μόνο του δεν θα οδηγήσει σε δημοσιονομικό εκτροχιασμό αποτελεί ένα παράδειγμα ανάδειξης του θέματος.

Πρώτα, όπως φασούλι-φασούλι γεμίζει το σακούλι, με τον ίδιο τρόπο θα αδειάσει. Αν δεν υπάρξει αντίδραση σε αυτή την περίπτωση, ούτε σε κάποιους μήνες στη δεύτερη, στην τρίτη, στην τέταρτη κ.ο.ε. και έρθει η αντίδραση στη όγδοη, όταν πλέον θα είναι οριακά τα πράγματα τότε ο φορολογούμενος ορθά θα διερωτηθεί που βρισκόταν ο θεσμός τόσα χρόνια. Τότε αυτός που θα επωφελείτο από το όγδοο πακέτο ορθά θα πει «μα για τα 50 εκατ. ευρώ προς την Χ ομάδα και τ’ άλλα 60 εκατ. στην Ψ ομάδα δεν αντιδράσατε και τώρα για 20 εκατ. ευρώ κάνετε θέμα;».

Η αντικατάσταση της μείωσης στην αμυντική εισφορά στους τόκους που ήταν η αρχική πρόθεση του Υπ. Οικονομικών με τη μείωση στο φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα είναι ακόμη μια ανησυχητική εξέλιξη. Διαχρονικά τα κυπριακά νοικοκυριά έχουν χαμηλό ποσοστό αποταμίευσης. Παράλληλα είναι υπερχρεωμένα. Αν δεν ληφθούν μέτρα άμεσα οι περισσότεροι πολίτες δεν θα μπορούν να μιλούν για όριο συνταξιοδότησης. Την ίδια ώρα ο τομέας των δημόσιων συγκοινωνιών αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Με αυτή την κίνηση αντί να ενθαρρυνθεί η αποταμίευση, προτιμήθηκε να ενθαρρυνθεί η χρήση ιδιωτικών αυτοκινήτων εις βάρος των δημόσιων συγκοινωνιών. Επίσης από μια τέτοια κίνηση θα επωφεληθούν περισσότερο αυτοί που έχουν μεγάλου κυβισμού οχήματα με δυσανάλογη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Αυτή είναι η ανησυχία. Ότι τέτοιες αποφάσεις, όταν δεν είναι στοχευμένες και δεν έχουν αποτελεσματικά κριτήρια που θα διασφαλίζουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό την επίτευξη ενός δημοσίου συμφέροντος στόχου, όπως και να περιορίζουν τις αρνητικές παράπλευρες απώλειες, δημιουργούν αχρείαστες δαπάνες, ηθικούς κινδύνους και αρνητικό προηγούμενο. Οδηγούν σε νέες απαιτήσεις με την εκάστοτε κυβέρνηση και βουλή να μην μπορούν πλέον να αρνηθούν, ενώ πολλές φορές να πλειοδοτούν.

Ακόμη θα πρέπει να θυμηθούμε τα Κεϊνσιανά επιχειρήματα που ακούστηκαν την περίοδο της κρίσης, δηλαδή την ανάγκη αύξησης και όχι μείωσης των κρατικών δαπανών. Για να μπορεί να γίνεται αυτό, σε καλές περιόδους θα πρέπει να αυξάνονται οι αποταμιεύσεις και όχι οι δαπάνες. Αν όχι, αυτό οδηγεί σε διόγκωση φουσκών στην οικονομία κατά τις καλές περιόδους και σημαντικότερα στον περιορισμό των αποθεμάτων και των περιθωρίων κρατικής παρέμβασης στις περιόδους ύφεσης. Αυτό για την Κύπρο είναι ιδιαίτερα σημαντικό εφόσον το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένουν στα ύψη. Ούτε ο δημόσιος ούτε ο ιδιωτικός τομέας έχουν σήμερα σημαντικά περιθώρια αντίδρασης σε μια νέα κρίση.

Τα μέτρα που έχουν ληφθεί και από το δημόσιο και από τον ιδιωτικό τομέα, έχουν ωφελήσει σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού. Η ανεργία μειώθηκε κατά 50% ενώ το εργατικό δυναμικό έχει αυξηθεί. Τα επιτόκια των δανειζόμενων έχουν επίσης μειωθεί πέραν του 50%. Οι απολαβές και η κερδοφορία άρχισαν να αυξάνονται. Ο βαθμός εμπιστοσύνης και σταθερότητας, που αποτελούν προϋπόθεση για την προσέλκυση επενδύσεων έχουν ενισχυθεί σημαντικά. Αυτά θα πρέπει να διασφαλιστούν, έστω κι αν δεν πιστώνονται οι πολιτικοί ή αν το πολιτικό όφελος είναι μεγαλύτερο στις περιπτώσεις των επιδομάτων/ παροχών/ φόρο-ελαφρύνσεων.

Σίγουρα υπάρχουν πολίτες που δεν έχουν επωφεληθεί ή που χρήζουν στήριξης. Αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ των καθολικών μέτρων. Αυτά πρέπει να γίνουν στοχευμένα και εντός των δημοσιονομικών δυνατοτήτων. Η έμφαση όλων πρέπει να παραμείνει επικεντρωμένη στη μείωση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους και στη δημιουργία αποθεματικών.

 

*Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου.

Οι θέσεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.

 

Βιογραφικό Δημήτρη Γεωργιάδη – Πατήστε εδώ.

support No Comments

(Ούτε) αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά

 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ*

Η είδηση της αναβάθμισης της πιστοληπτικής ικανότητας της Κύπρου ήταν σίγουρα μια θετική και πολύ-αναμενόμενη εξέλιξη. Αποτέλεσε μια αναγνώριση και επιβράβευση των θυσιών και προσπαθειών των τελευταίων χρόνων. Ήταν ένα σημαντικό βήμα αλλά όχι η άφιξη στο τέρμα. Οι κίνδυνοι παραμένουν και οφείλουμε να καταστούμε έτοιμοι για την αντιμετώπιση τους…. Δεν είμαστε.

Ο σημαντικότερος κίνδυνος από την πρόσφατη αναβάθμιση σε επενδυτική βαθμίδα είναι ακριβώς ο ίδιος με αυτόν της εξόδου από το Μνημόνιο (Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής). Ο εφησυχασμός και ο ενδοτισμός στις ακόμη και υπερβολικές απαιτήσεις οργανωμένων συνόλων που θα οδηγήσει σε αύξηση των δαπανών, μείωση των εσόδων και στον τερματισμό των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων.

Σε μια από τις διαλέξεις του ο Έλληνας καθηγητής -οικονομολόγος και πρώην υποδιοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Ελλάδος Βασίλης, προκάλεσε εντύπωση γιατί δεν είχε αναφερθεί σε στατιστικά μοντέλα και οικονομικά στοιχεία αλλά στον κίνδυνο που ονομάζεται “ευφορία”, και πως αυτή μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις και στη δημιουργία φουσκών.

Σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης, αυξάνονται τα έσοδα του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, δημιουργείται ένα κλίμα ευφορίας στην οικονομία και στην κοινωνία γενικότερα. Παράλληλα με την αύξηση στο δημοσιονομικό απόθεμα, ενισχύονται οι διεκδικήσεις και μειώνονται οι πολιτικές αντιστάσεις. Συνήθως δημιουργούνται μόνιμες δαπάνες που χρηματοδοτούνται με προσωρινά έσοδα.  Επιπρόσθετα πιστεύω αυξάνεται η ισχύ και η επιρροή των συνόλων που επωφελούνται περισσότερο από την ανάπτυξη. Όλοι πιστεύουν ότι “αυτή τη φορά είναι διαφορετικά” και ότι το πάρτι θα συνεχιστεί για πάντα. Όλοι θα σας μιλήσουν και θα επικαλεστούν τους νέους αποτελεσματικούς εποπτικούς μηχανισμούς και διαδικασίες, τα εξελιγμένα μακροοικονομικά μοντέλα, τις τεράστιες εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί από προηγούμενες κρίσεις, την αυξημένη δύναμη επεξεργασίας πληροφοριών και τη δημιουργία διαδικασιών που θα προλαβαίνουν τις κρίσεις ή που στην χειρότερη περίπτωση θα περιορίζουν σημαντικά τις επιπτώσεις τους. Όποιος ανατρέξει στις ιστοσελίδες που προηγήθηκαν της τελευταίας κρίσης θα αντιληφθεί εύκολα το πιο πάνω σημείο. Το ίδιο για την προ-προηγούμενη, το ίδιο για την κάθε κρίση. Δυστυχώς όμως οι φωνές που προειδοποιούν αγνοούνται, καταντούν γραφικές ή και επικρίνονται.

Πιθανόν ο τομέας των ακινήτων-κατασκευών στην Κύπρο να συνεχίσει τη ραγδαία ανάπτυξη για πολλά χρόνια. Πιθανόν να λυθεί το Κυπριακό και να τύχει ορθής διαχείρισης. Πιθανόν να έχουμε τεράστια οφέλη από την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων τα οποία επίσης θα διαχειριστούμε συνετά. Τότε το 2030 θα λέμε “τι φθηνά που ήταν τα ακίνητα το 2020. Μόνο 20000 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο στη θάλασσα και 2500-5000 στα κέντρα των πόλεων”.

Δυστυχώς όμως δεν αξιολογούμε ορθά τη διαφορά του κινδύνου και των επιπτώσεων μεταξύ των σεναρίων “πάνε όλα καλά” και “πάει κάτι στραβά”. Στην πρώτη περίπτωση θα μειώσουμε την ανεργία κάπως γρηγορότερα, θα αυξήσουμε την κατανάλωση και τον πλούτο των νοικοκυριών που ναι αποτελούν θεμιτούς στόχους. Αν όμως «πάει κάτι στραβά», τότε οι αρνητικές επιπτώσεις θα είναι πολύ πιο επώδυνες. Πήραμε μια γεύση το 2013, και άρα δεν μπορούμε να προσδίδουμε την ίδια βαρύτητα στα δύο σενάρια. Με το δημόσιο και ιδιωτικό δανεισμό να ξεπερνούν το 300% του ΑΕΠ, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια να βρίσκονται σε επίπεδο που ίσως να μην έχει καταγραφεί ξανά στην παγκόσμια ιστορία, οι επιπτώσεις του σεναρίου “πάει κάτι στραβά” έστω κι αν δεν φέρουμε ευθύνη γι αυτό, θα είναι τεράστιες.

Δεν έχω πρόθεση να “σταματήσω το πάρτι”, και ίσως να μην χρειάζεται. Το μόνο που χρειάζεται είναι να μην αφήσουμε την ευφορία να μας παρασύρει… για ακόμη μια φορά. Αυτό αφορά και τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις αλλά περισσότερο το δημόσιο. Αντί να απαιτούμε, να ενθαρρύνουμε κι άλλο τον τομέα των ακινήτων, να ικανοποιούμε κάθε απαίτηση από οργανωμένα σύνολα, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην μείωση του χρέους και στη δημιουργία αποθεματικών, όπως και στην επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων. Αυτό θα μας επιτρέψει να αντιμετωπίσουμε ένα αρνητικό σενάριο. Αν όχι και “πάει κάτι στραβά” τότε ούτε “αυτή τη φορά θα είναι διαφορετικά”.

 

*Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου.

Οι απόψεις είναι προσωπικές.

 

Βιογραφικό Δημήτρη Γεωργιάδη – Πατήστε εδώ.

support No Comments

Εστία: Αναγκαίος ή επικίνδυνα αχρείαστος παρεμβατισμός;

 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ*

Στην κοινωνία μας, επικρατεί έντονα το φαινόμενο του ιδεολογικού διπολισμού ή και του πολύ-πολισμού. Το φαινόμενο παρουσιάζεται συχνά, κάποτε είναι αναγκαίο στοιχείο εφόσον ενθαρρύνει το διάλογο, αλλά πολλές φορές φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα.  Αντί δηλαδή να οδηγήσει στην κατάθεση επιχειρημάτων και στοιχείων ξεκινά και κλείνει το διάλογο με συνθήματα.

Κλασικό παράδειγμα στην περίπτωση της οικονομίας οι κόντρες μεταξύ Κέινς (ιανών) και Χάγιεκ (ιανών). Ενώ οι δύο έχουν αρκετά κοινά στις θέσεις τους και δεν έχω αμφιβολία σε κάποια από τα υφιστάμενα προβλήματα μας θα έδιναν ακριβώς τις ίδιες λύσεις, εντούτοις παρουσιάζονται ως δύο αντίθετα. Να υπενθυμίσω ακόμη τις συνεχείς προκατειλημμένες κατά του Ευρώ επισημάνσεις για, και χειρότερα τις παροτρύνσεις προς, την Ελλάδα του νομπελίστα Πολ Κρούγκμαν στο παρά πέντε μιας ολοκληρωτικής κατάρρευσης της χώρας. Στην συνέχεια παραδέχτηκε ότι «υπερεκτίμησε τις ικανότητες της ελληνικής κυβέρνησης». Αυτό ακριβώς που έλεγαν για χρόνια όλοι όσους επέκρινε ο κ. Κρούγκμαν. Μπορεί ο ίδιος να θεωρούσε ότι το μοντέλο του Ευρώ είναι λάθος ή να έχει αδυναμίες και να είχε και δίκαιο. Όμως το κάθε θέμα έχει τα δικά του συστατικά- πραγματικότητες, έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται και σπάνια είναι ιδεολογικό.

Πιστεύω πως ο πραγματικά φιλελεύθερος είναι αυτός που μπορεί να αποδεχτεί ελεύθερα ακόμη και τον περιορισμό των ελευθεριών του. Φυσικά για το δικό του καλό. Αν αυτό γίνει αντιληπτό, τότε θα γίνει αντιληπτή και η σημασία του κράτους, της ομάδας, της οικογένειας, της παρέας. Εκεί που το κράτος γίνεται επικίνδυνο είναι όταν χάνεται ο δημοκρατικός έλεγχος και αρχίζει ο μηχανισμός ή τα στελέχη του να αποφασίζουν από μόνα τους τι είναι καλό για τους υπόλοιπους. Αυτό είναι το κομβικό σημείο. Το πώς μια κοινωνία μπορεί να διασφαλίσει ότι ο κρατικός μηχανισμός θα έχει πάντα ως γνώμονα το δημόσιο συμφέρον. Ένα εγχείρημα καθόλου εύκολο. Πέραν των γνωστών προβλημάτων και προκλήσεων το δημόσιο συμφέρον δεν είναι τίποτα άλλο από το άθροισμα των ατομικών συμφερόντων.

Πρόσφατο παράδειγμα διαλόγου είχε (έχει) να κάνει με το Σχέδιο Εστία:

• Είναι δίκαιο οι συνετοί πολίτες είτε που δεν δανείστηκαν είτε που εξυπηρετούν τα δάνεια τους και μάλιστα με αυξημένο επιτόκιο λόγω των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων να αρχίσουν να επιδοτούν τα δάνεια, ακόμη και αυτών που συμπεριφέρθηκαν επιπόλαια; Φυσικά όχι.

• Αν στείλει το μήνυμα το κράτος ότι θα παρεμβαίνει κάθε φορά που γίνονται σοβαρά-καταστροφικά λάθη μήπως θα ενθαρρύνει αυτές τις κακές πρακτικές δημιουργώντας ηθικό κίνδυνο, κακό προηγούμενο και νέες απαιτήσεις; Φυσικά ναι.

• Θα θέλαμε, ακόμη και όταν κάναμε μια ανοησία τις επιπτώσεις της οποίας δεν θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε, να μας στηρίξει κάποιος άλλος;  Για παράδειγμα, αφήνω το τζάκι χωρίς προστατευτικό και φεύγω για 5 λεπτά. Εκρήγνυται ένα ξύλο και αρχίζει η πυρκαγιά. Είναι δίκαιο να παρέμβει το κράτος (πυροσβεστική) και να με σώσει; Είναι δίκαιο γι’ αυτόν που δεν έχτισε τζάκι να πληρώσει φόρους για να σωθώ εγώ; Είναι ορθό να αφήσουμε το σπίτι, τα διπλανά κτίρια και το δάσος της περιοχής να καούν για πληρώσει (που δεν θα μπορέσει να πληρώσει) το κόστος των πράξεων του ο ένοχος ώστε να μην το επαναλάβει; Μήπως τελικά υπάρχει διαφορά μεταξύ δίκαιου και ορθού; Μήπως δεν είναι καν θέμα δικαιοσύνης;

• Το κράτος ήδη έχει παρέμβει στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Έχει δημιουργήσει μηχανισμό για εγγύηση καταθέσεων. Ήδη έδειξε ότι ορθά ή λανθασμένα, δίκαια ή άδικα παρεμβαίνει (έκδοση ομολόγων προς Λαϊκή και Συνεργατισμό, κάλυψη ζημιών ταμείων προνοίας τραπεζικών υπαλλήλων κ.α.). Μήπως η μη παρέμβαση μέσω ενός σχεδίου του τύπου Εστία θα ενεργοποιήσει άλλη κρατική παρέμβαση και άρα ισοδυναμεί με κρατική παρέμβαση; Ή και να μην ενεργοποίηση άλλη παρέμβαση, μήπως οι παράπλευρες επιπτώσεις της μη παρέμβασης θα είναι χειρότερες;

• Είναι ξεκάθαρο ότι λήφθηκε η πολιτική απόφαση για τη δημιουργία του σχεδίου Εστία και μάλιστα τέθηκε ως προϋπόθεση σχεδόν απ΄ όλα τα κόμματα. Αν διαφωνείς με τη δημιουργία του, (α) σιωπάς ή (β) καταθέτεις μόνο τη διαφωνία ή (γ) εκφράζεις τις ανησυχίες και επιδιώκεις να το βελτιώσεις ώστε να περιοριστούν οι αδικίες και οι παράπλευρες απώλειες/ ζημιές.

Ευτυχώς ή δυστυχώς δε ζούμε σε έναν τέλειο κόσμο. Λάθη πάντα θα γίνονται. Λάθη του μεγέθους της χρηματιστηριακής φούσκας του 1999-2000, της πιστωτικής – δημοσιονομικής όπως και των ακινήτων φούσκας της δεκαετίας 2001-2011, προκαλούν τεράστιες ζημιές. Ζημιές που σε μεγάλο βαθμό όπως μας έχει διδάξει η ιστορία δεν έχουν δίκαιο τρόπο κατανομής. Η αντιμετώπιση τους όμως πρέπει να γίνεται αξιολογώντας όλα τα δεδομένα και τις συνέπειες, βάζοντας στη ζυγαριά τα συμφέροντα όλων των πολιτών, με πλήρη διαφάνεια και μηχανισμούς ελέγχου. Εγχείρημα καθόλου εύκολο.

 

*Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.

 

Βιογραφικό Δημήτρη Γεωργιάδη – Πατήστε εδώ.

support No Comments

Οικονομία και η εκμετάλλευση της «κοινωνικής δικαιοσύνης»

 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ*

Προσωπικά προσπαθώ να αποφεύγω τη χρήση λέξεων όπως «ηθική» και «δικαιοσύνη». Δεν υπάρχει ξεκάθαρος ορισμός, η ερμηνεία τους είναι υποκειμενική και συχνά τυγχάνουν εκμετάλλευσης από οργανωμένα σύνολα ή άτομα με ισχύ για την προώθηση ατομικών συμφερόντων, εις βάρος των υπολοίπων.

Αν θα χρησιμοποιούσα τον ορισμό «κοινωνικά δίκαιο», θα τον περιόριζα στο δικαίωμα για ίση αντιμετώπιση από τους θεσμούς του κράτους. Για να γίνω πιο ξεκάθαρος και εφόσον αναφερόμαστε στην οικονομία, αν για παράδειγμα η πολιτεία κρίνει ορθό να αποζημιώσει τους κουρεμένους καταθέτες του Μαρτίου 2013, τότε η κοινωνική δικαιοσύνη υπαγορεύει πως θα πρέπει να αποζημιώσει και να αποζημιώνει όλους όσους είχαν υποστεί ή θα υποστούν ζημιά από ανάλογα γεγονότα. Γιατί είναι πιο δίκαιο να αποζημιωθεί ο κουρεμένος καταθέτης και όχι ο επιχειρηματίας που υπέστη ζημιές ή ο υπάλληλος που έχασε τη δουλειά του λόγω των ίδιων γεγονότων; Το ότι το πρώτο είναι πιο άμεσο και εύκολα αντιληπτό ή διότι κάποιοι έχουν οργανωθεί δεν αποτελεί «δικαιοσύνη».

Ένα κράτος πραγματοποιεί κυρίως δύο τύπους δαπανών αφού πρώτα εισπράξει ποσά από τους πολίτες. (α) Για τη χρηματοδότηση των βασικών λειτουργιών του και (β) για την επίτευξη στόχων πολιτικής. Είναι στο δεύτερο τύπο που συναντούμε τη λέξη «δικαιοσύνη». Εδώ εμπίπτουν οι κοινωνικές παροχές, οι δαπάνες για την παιδεία, την υγεία και την ασφάλεια, οι επιδοτήσεις και οι αποζημιώσεις.

Γνωρίζοντας ότι θα προκαλέσει το σχόλιο, αναφέρω πως αν αποδεχτούμε ως κοινωνία ότι αυτές οι πολιτικές καθορίζονται γιατί «μας συμφέρει» και όχι γιατί είναι «κοινωνικά δίκαιο», με εξαίρεση την ίση αντιμετώπιση, τότε η απάντηση στις προκλήσεις καθορισμού οικονομικής πολιτικής γίνεται πιο απλή.

Οι δύο βασικοί λόγοι π.χ. που μια πολιτεία στηρίζει ένα άτομο με οικονομικά προβλήματα είναι (α) γιατί «συμφέρει» στο σύνολο εφόσον σε κανένα δεν αρέσει να έχει δίπλα του άτομα που στερούνται και (β) γιατί όλοι θέλουν να γνωρίζουν πως αν κάποτε βρεθούν οι ίδιοι ή τα παιδιά τους στην ίδια θέση θα τύχουν της ίδιας μεταχείρισης/ στήριξης. Αυτό εξηγεί και γιατί υπάρχει η τάση παροχής βοήθειας στους γείτονες και όχι σε κάποιον που έχει περισσότερη ανάγκη αλλά ζει σε άλλη χώρα. Με την ίδια λογική θα πρέπει αντιμετωπιστεί η διάσωση μιας τράπεζας όπου θεωρητικά στόχος θα πρέπει να είναι η διασφάλιση της σταθερότητας του συστήματος προς όφελος του συνόλου. Πολιτικές που αφορούν τη μόρφωση, την υγεία και την ασφάλεια το ίδιο. Συμφέρει σε όλους να είναι μορφωμένος και υγιής ο πληθυσμός σήμερα αλλά και στο μέλλον. Η παροχή κινήτρων σε ένα οικονομικό τομέα δεν γίνεται μόνο για το βιομήχανο ή τον γεωργό, αλλά για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την παραγωγή πλούτου και την είσπραξη φόρων με όφελος για το σύνολο. Αν αυτό γίνεται στην πράξη ή αν απλά τυγχάνει εκμετάλλευσης ή γίνεται μόνο προς όφελος μιας ομάδας είναι άλλο θέμα.

Από τη στιγμή που οι στόχοι πολιτικής επιτυγχάνονται με τη μεταφορά πλούτου από μια ομάδα σε άλλη, τότε θα έπρεπε να τηρείται στο μέγιστο δυνατό βαθμό ο κανόνας ότι:  αυτός που επωφελείται δεν πρέπει να βρίσκεται ή να βρεθεί σε καλύτερη θέση από αυτόν που πληρώνει.

Δυστυχώς όμως δεν εφαρμόζονται τα πιο πάνω. Στις πλείστες περιπτώσεις απλά βλέπουμε οργανωμένα σύνολα να επικαλούνται την «κοινωνική δικαιοσύνη» και άλλες υπό-έννοιες όπως παιδεία, υγεία, ασφάλεια, πνεύμονας της οικονομίας, θεμέλιο της κοινωνίας και να διεκδικούν εις βάρος ατόμων που βρίσκονται σε χειρότερη θέση. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο δεν επιτυγχάνεται ο στόχος της κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά ενισχύεται η ανισότητα. Παράλληλα οι καλώς νοούμενοι πολιτικοί στόχοι δεν επιτυγχάνονται, δημιουργείται προηγούμενο για νέες απαιτήσεις, όσοι δεν επωφελούνται αιτιολογούν τη μη συμμόρφωση με τους νόμους της πολιτείας συμπεριλαμβανομένης της καταβολής φόρων και έτσι μια κοινωνία οδηγείται στον κοινωνικό και δημοσιονομικό εκτροχιασμό.

 

*Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.

 

Βιογραφικό Δημήτρη Γεωργιάδη – Πατήστε εδώ.

support No Comments

Το φαινόμενο της Διαφθοράς

 

ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΑΝΔΡΕΑ Σ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*

Το φαινόμενο της διαφθοράς αποτελεί πλέον ένα πολυσύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, με το οποίο είναι αντιμέτωπη όχι μόνο η Κύπρος, αλλά στο δικό του φάσμα βρίσκονται όλα τα κράτη παγκοσμίως. Ως τέτοιο γίνεται ακόμη πιο μεγάλο λόγω της διαρκούς ύφεσης, των χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης, της αυξανόμενης ανεργίας των νέων κυρίως, και γενικά της φτώχειας των λαών, με προοπτικές καθόλου αισιόδοξες.

Ωστόσο, υπάρχει ένας έντονος προβληματισμός στον προσδιορισμό μιας κοινά αποδεχτής έννοιας της διαφθοράς, τι συνιστά διαφθορά και τι όχι και ποιες είναι οι συνιστώσες της. Η δυσκολία διατύπωσης ενός κοινά αποδεχτού ορισμού για τη διαφθορά επιβεβαιώνεται και από την απουσία του καθορισμού της στην Παγκόσμια Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς (The United Nations Convention against Corruption), εξαιτίας της έλλειψης συναίνεσης μεταξύ των κρατών, αφού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως οι κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές και άλλες παραδοσιακές και ιστορικές αντιλήψεις των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων των λαών.

Από τους διάφορους ορισμούς στη διεθνή βιβλιογραφία επιλέγεται ο ορισμός που έδωσε ο C. Friedricks (1989) και έχει ως εξής. «Η Διαφθορά  είναι η αποκλίνουσα συμπεριφορά, συνδεδεμένη με ένα ειδικό κίνητρο, το ιδιωτικό κέρδος σε βάρος του δημοσίου» ή σε μια πιο γενική εκδοχή, «Διαφθορά υπάρχει, όταν ένας κάτοχος εξουσίας, ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων, δηλαδή ένας λειτουργός ή υπάλληλος, μέσω χρηματικών ή άλλων αμοιβών μη νόμιμα παρεχόμενων, προτρέπεται σε δράσεις που ευνοούν όποιον παρέχει αμοιβές και συνεπώς ζημιώνει το δημόσιο και τα συμφέροντά του».

Η Ομάδα του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη διαφθορά, «The Group of States against Corruption», γνωστής ως (GRECO), ορίζει τη διαφθορά ως «αθέμιτη λήψη ή καταβολή ή κάθε άλλη συμπεριφορά έναντι προσώπων επιφορτισμένων με ευθύνες στο δημόσιο (ή ιδιωτικό τομέα), κατά παράβαση των καθηκόντων που έχουν αναλάβει βάσει της ιδιότητας του δημοσίου οργάνου, (του απασχολούμενου στον ιδιωτικό τομέα, του ανεξάρτητου επαγγελματία ή μιας άλλης σχέσης τέτοιας φύσης), η οποία αποσκοπεί να παράσχει οφέλη οποιασδήποτε μορφής χωρίς να χρεωθούν σ’ αυτούς ή σε έναν τρίτο».

Με την ευκαιρία αναφέρεται ότι στόχος της GRECO είναι να βελτιώσει την ικανότητα των μελών της στην καταπολέμηση της διαφθοράς, παρακολουθώντας τη συμμόρφωσή τους με τα πρότυπα κατά της διαφθοράς που υιοθέτησε το Συμβούλιο της Ευρώπης. Τίθεται, έτσι, ως σκοπός να εντοπιστούν οι αδυναμίες στις εθνικές πολιτικές καταπολέμησης της διαφθοράς, προτρέποντας παράλληλα στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις του νομοθετικού και θεσμικού τους πλαισίου. Η GRECO παρέχει, επίσης, μια πλατφόρμα για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών για την πρόληψη και ανίχνευση της διαφθοράς. Η Κύπρος είναι μέλος της GRECO από την 1.5.1999 μαζί με άλλα 48 Ευρωπαϊκά κράτη και τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, (βλέπε http://www.coe.int/en/web/greco/about-greco/what-is-greco).

Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς μπορεί ένα κράτος να αντιμετωπίσει τη διαφθορά; Η απάντηση δυστυχώς είναι ότι η πλήρης εξάλειψη της διαφθοράς δεν μπορεί να γίνει με κανένα τρόπο. Πάντα υπήρχε από καταβολής κόσμου. Από τους πρωτόπλαστους να παρανομούν και να γεύονται τον απαγορευμένο καρπό, για να ζήσουν σε ένα περιβάλλον καλύτερο από τον Παράδεισο, το παράδειγμα του Ιούδα με την προδοσία του Θεανθρώπου για 30 δηνάρια μέχρι και σήμερα, όπου εκατοντάδες τέτοιες περιπτώσεις βλέπουμε καθημερινά από τα ΜΜΕ να συμβαίνουν και να αυξάνονται ραγδαία, με αποτέλεσμα να θέτουν σε κίνδυνο τη Δημοκρατία, να υπονομεύουν τη χρηστή διοίκηση, να μην σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, να υποσκάπτουν την εμπιστοσύνη του πολίτη απέναντι στο κράτος και τους θεσμούς του.

Ωστόσο, με τα ενδεδειγμένα μέτρα καταστολής από μέρους της Πολιτείας, αλλά και με σειρά άλλων μέτρων ευαισθητοποίησης των πολιτών, και, κυρίως, μέσω της ορθής αγωγής και παιδείας, από τα νηπιαγωγεία, τα Γυμνάσια, τα Λύκεια και τα Πανεπιστήμια, με την ανάδειξη των αξιών της χρηστής διοίκησης, υπάρχει ελπίδα να αντιμετωπιστεί και να περιοριστεί το φαινόμενο της διαφθοράς.

Στις σύγχρονες κοινωνίες παρατηρείται μια συνεχής απαξίωση από τους πολίτες για τον δημόσιο τομέα και ειδικότερα απέναντι στους λειτουργούς του δημοσίου που διαχειρίζονται νευραλγικές υποθέσεις λόγω της θέσης τους, με αποτέλεσμα να διαβρώνεται η εμπιστοσύνη προς αυτούς και να αμφισβητείται έντονα η ηθική και η εντιμότητά τους όσον αφορά στην αμερόληπτη διαχείριση των υποθέσεων αυτών.

Η πρόσληψη των καταλληλότερων, ικανότερων και τιμιότερων υπαλλήλων στο δημόσιο τομέα με διαφανή και αξιοκρατικά μέτρα και διαδικασίες θα αποτελέσει έναν αποτρεπτικό παράγοντα αλλαγής της στάσης των πολιτών απέναντι στους λειτουργούς και στους θεσμούς του κράτους.

Η ενδυνάμωση των ελεγκτικών υπηρεσιών του κράτους, των μονάδων εσωτερικού ελέγχου των υπουργείων και η υιοθέτηση ικανοποιητικών συστημάτων ελέγχου, θα βοηθήσει σημαντικά στην προσπάθεια για περιορισμό και ελαχιστοποίηση της διαφθοράς στον δημόσιο τομέα.

Η μέτρηση της διαφθοράς γίνεται σύμφωνα και με τη διεθνή βιβλιογραφία με τον πιο διαδεδομένο δείκτη μέτρησης, που είναι ο Δείκτης Αντιλαμβανόμενης Διαφθοράς (Corruption Perceptions Index), γνωστός ως CPI. Τον δείκτη αυτό χρησιμοποιεί η Διεθνής μη Κυβερνητική Οργάνωση «Διεθνής Διαφάνεια» (Transparency International), η οποία κατατάσσει τις χώρες σε παγκόσμια κλίμακα ανάλογα με τον βαθμό αντίληψης της διαφθοράς των δημόσιων αξιωματούχων και των πολιτικών, χρησιμοποιώντας μία κλίμακα από 0-100, όπου 0 σημαίνει ότι οι πολίτες μιας χώρας θεωρούν πως υπάρχει υψηλή διαφθορά και 100 σημαίνει ότι οι πολίτες μιας χώρας  δεν αποδέχονται τη διαφθορά.  Όσον αφορά στην κατάταξη, αυτή δείχνει τη θέση μιας χώρας σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες που περιλαμβάνονται στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς.

Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι ο CPI είναι ένας σύνθετος δείκτης, χρησιμοποιώντας διάφορα στοιχεία ερευνών που διεξάγονται από ανεξάρτητους και έγκριτους οργανισμούς, αλλά τα τελικά αποτελέσματα των ερευνών αφορούν το αντιλαμβανόμενο και όχι το πραγματικό επίπεδο διαφθοράς. Συνεπώς, βασίζεται σε αντιλήψεις και όχι σε πραγματικά στοιχεία, όπως δωροδοκίες, ποινικές διώξεις ή καταδίκες για εγκλήματα διαφθοράς.

Για το 2016, οι χώρες με τη χαμηλότερη αντίληψη διαφθοράς παγκοσμίως είναι  η Δανία, η Νέα Ζηλανδία και η Φινλανδία, ενώ οι χώρες με την υψηλότερη αντίληψη διαφθοράς είναι η Βόρειος Κορέα, το Νότιο Σουδάν και η Σομαλία.  Στις ευρωπαϊκές χώρες, οι χώρες με τη χαμηλότερη αντίληψη διαφθοράς είναι η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία, ενώ την υψηλότερη αντίληψη διαφθοράς παρουσιάζουν η Ιταλία, Ελλάδα και Βουλγαρία.

Στον πιο κάτω συνοπτικό πίνακα παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της Κύπρου τα τελευταία πέντε χρόνια:

Έτος

Βαθμολογία

0: υψηλή αποδοχή διαφθοράς

100: μη αποδοχή διαφθοράς

Παγκόσμια Κατάταξη

2012

66

29

2013

63

31

2014

63

31

2015

61

32

2016

55

47

(βλέπε http://transparencycyprus.org/archives/4890).

Τέλος, να θυμόμαστε ότι το πρόβλημα της διαφθοράς αφορά όλους, αλλά και τον καθένα μας ξεχωριστά. Όλα μπορούν να αλλάξουν, αν όλοι θυμηθούμε τι είπε ο Νίκος Καζαντζάκης. «Ν’ αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.»

 

*Phd (Edu), ΜΑ (Edu), Bsc (Econ), FFA.

Πρόεδρος Ένωσης Οικονομολόγων Κύπρου

 

Βιογραφικό Δρος Ανδρέα Στυλιανού – Πατήστε εδώ.

admin No Comments

Παρέμβαση στον Κυριακάτικο Φιλελεύθερο για τη σημασία της «χρηματοοικονομικής αλφαβήτας»

ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΕΟΥ*

 

Στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, οι πολίτες (προ)καλούνται σε καθημερινή βάση να διαχειριστούν πολύπλοκες οικονομικές αποφάσεις. Πέρα από την ενεργό δράση τους μέσα στην οργανωμένη κοινωνία που ζουν, οι πολίτες αλληλοεπιδρούν και σε οικονομικά ζητήματα με άλλα άτομα και οργανισμούς μέσα από τις διάφορες ιδιότητές τους, όπως αυτές του καταναλωτή, αποταμιευτή και επενδυτή. Ακόμα και άτομα νεαρής ηλικίας πρέπει να θεωρούνται ως οικονομικά ενεργοί πολίτες, επειδή λαμβάνουν σοβαρές αποφάσεις που επηρεάζουν ουσιαστικά το μέλλον τους. Τέτοιες αποφάσεις δύναται να αφορούν στη χρηματοδότηση των σπουδών τους, στη διαχείριση του προσωπικού τους προϋπολογισμού, στον τραπεζικό οργανισμό που θα επιλέξουν να συνεργαστούν, στα χρηματοοικονομικά προϊόντα και υπηρεσίες που θα αποφασίσουν να αγοράσουν, κλπ.

Αναμφισβήτητο γεγονός είναι ότι η επαρκής γνώση οικονομικών εννοιών και η δεξιότητα αξιοποίησής τους αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στη λήψη ορθών αποφάσεων, οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη χρηματοοικονομική ευημερία των ενεργών πολιτών και την προστασία τους από οποιαδήποτε μορφή οικονομικής εκμετάλλευσης. Επιπλέον, τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνοκρατικό επίπεδο, αναγνωρίζεται πως οι προαναφερθείσες πτυχές που χαρακτηρίζουν το επίπεδο του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού των πολιτών, αποτελούν τα απαραίτητα συστατικά στοιχεία για την οικονομική ενδυνάμωσή τους, τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και την επίτευξη μακροπρόθεσμης οικονομικής ευημερίας σε κοινωνικό επίπεδο. Για παράδειγμα, τα αποτελέσματα από τις πρόσφατες έρευνες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.), δείχνουν ότι τα χρηματοοικονομικά εγγράμματα άτομα (σε σχέση με χρηματοοικονομικά αναλφάβητα άτομα) έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εργοδοτούνται, σχεδόν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να κερδίσουν μισθούς ψηλότερους από τον διάμεσο μισθό και τείνουν να έχουν καλύτερο βιοτικό επίπεδο .

Λόγω της σημαντικότητας του θέματος, που επηρεάζει με καταλυτικό τρόπο την μακροπρόθεσμη ατομική χρηματοοικονομική ευημερία του κάθε ενεργού πολίτη, ο Ο.Ο.Σ.Α υπογραμμίζει την αναγκαιότητα διενέργειας μελετών σε συστηματική βάση για την καταγραφή του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, εφόσον αποτελεί ένα οξύ κοινωνικό πρόβλημα στο σύγχρονο Δυτικό Κόσμο. Τέτοιες μελέτες είναι ουσιαστικής σημασίας, επειδή μόνο μέσα από την σφυγμομέτρηση και κατανόηση του πιθανού προβλήματος του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού μπορούν να προκύψουν μέτρα και πολιτικές οι οποίες θα συμβάλουν αποτελεσματικά στην περαιτέρω μόρφωση και προστασία των ενεργών πολιτών.

Στην περίπτωση της Κύπρου και σε αντίθεση με το εύρος και βάθος των ερευνών που έχουν γίνει μέχρι στιγμής για πολλές άλλες ανεπτυγμένες χώρες τα τελευταία 10 χρόνια, δυστυχώς δεν υπήρξε η ίδια προσπάθεια. Η πρώτη μελέτη που να επικεντρώνεται στο πρόβλημα του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού στα πρότυπα που ορίζει ο Ο.Ο.Σ.Α. διεξήχθη την περίοδο 2016-2017 από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου και κάλυψε 880 Κύπριους φοιτητές οι οποίοι φοιτούν στα πέντε μεγαλύτερα πανεπιστήμια του τόπου μας (δύο δημόσια και τρία ιδιωτικά) προερχόμενοι από διαφορετικούς κλάδους σπουδών. Οι φοιτητές κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις που αφορούν στις βασικές έννοιες σχετικές με τον υπολογισμό επιτοκίου συν το κεφάλαιο και τον ανατοκισμό, τον πληθωρισμό και τις συνέπειες του, τη σχέση μεταξύ κινδύνου και απόδοσης, καθώς και τη διαφοροποίηση επενδυτικού κινδύνου. Συνολικά, από τα επιστημονικά ευρήματα της έρευνας διαφαίνεται ότι ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα ανάμεσα στους Κύπριους φοιτητές εφόσον χαρακτηρίζει το 60% των ερωτηθέντων.

Τα πορίσματα της μελέτης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου αφού το εν λόγω πρόβλημα ελλοχεύει πολλούς κινδύνους και αποτελεί απειλή στη χρηματοοικονομική ευημερία τόσο των ιδίων των φοιτητών όσο και της κοινωνίας στην οποία ζουν και ενεργούν. Μια σημαντική σύσταση αυτής της μελέτης αφορά στην ανάγκη ώστε να υπάρξει άμεσα προγραμματισμός και σχεδιασμός από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού για υιοθέτηση της κατάλληλης χρηματοοικονομικής επιμόρφωσης στους μαθητές των λυκείων με την εισαγωγή μαθήματος «Βασικών Γνώσεων και Πρακτικής Χρηματοοικονομικής (Personal Finance)», σε όλες τις κατευθύνσεις σπουδών. Το περιεχόμενο αυτού του μαθήματος θα δίνει τις απαραίτητες γνώσεις και μέσα από πρακτικές εφαρμογές θα συμβάλει στο να αναπτύξουν οι μαθητές τις απαραίτητες δεξιότητες και να καλλιεργήσουν την κατάλληλη στάση χρηματοοικονομικής συμπεριφοράς.

Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι ανταποκρινόμενη στην ανάγκη περισσότερης μελέτης και έρευνας, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου ─ σε συνεργασία με το ΤΕΠΑΚ και το Durham University Business School ─ διεξάγει αυτή την περίοδο παρόμοια έρευνα σε παγκύπρια βάση. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας αναμένονται να ανακοινωθούν προς το τέλος του 2018 και τα συμπεράσματά της θα βοηθήσουν τους αρμόδιους φορείς να ιεραρχήσουν προτεραιότητες και να χαράξουν πολιτικές και δράσεις για επίλυση αυτού το σοβαρού προβλήματος.

 

* Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΠΑΚ

admin No Comments

Υπαρκτό πρόβλημα ανάμεσα στους φοιτητές ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός

Δρ. Παναγιώτης Ανδρέου*: Υπαρκτό πρόβλημα ανάμεσα στους φοιτητές ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός

…οι οποίοι εισέρχονται στο πανεπιστήμιο χωρίς όμως να έχουν λάβει την κατάλληλη χρηματοοικονομική μόρφωση 

Συνέντευξη στο Paideia-News  

Mία από τις σημαντικότερες προκλήσεις του 21ου αιώνα είναι η επιμόρφωση των πολιτών για λήψη όσο το δυνατόν πιο σωστών και ωφέλιμων χρηματοοικονομικών αποφάσεων»

Η πεποίθηση πως η σωστή εφαρμογή των οικονομικών γνώσεων και εργαλείων είναι πραγματικά ασπίδα και δύναμη, οδήγησαν, πριν δύο περίπου χρόνια, τον Επίκουρο Καθηγητή του Τμήματος Εμπορίου, Χρηματοοικονομικών και Ναυτιλίας του ΤΕΠΑΚ, Δρα Παναγιώτη Ανδρέου, να ξεκινήσει να ερευνάει το φαινόμενο και τις επιπτώσεις του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού των πολιτών και ειδικότερα των νέων στην Κύπρο. Σε δεύτερο στάδιο, ο Δρ Ανδρέου πέρασε από τη θεωρία στην πράξη αφού, στην πορεία, άρχισε να στοχεύει και να υλοποιεί ένα πρόγραμμα διαφώτισης και κινητοποίησης, με σκοπό τη χάραξη και υλοποίηση εθνικής στρατηγικής αντιμετώπισης του φαινομένου.

Στην πιλοτική έρευνα που διενεργήθηκε από τον Δρα Ανδρέου σε συνεργασία με τον Δρ. Dennis Philip (Centre for Banking, Institutions & Development, Durham Univeristy Business School), φάνηκε ότι μόνο το 40% των ερωτηθέντων μπορούσαν να θεωρηθούν ως χρηματοοικονομικά εγγράμματα άτομα και να είναι σε θέση να απαντήσουν σωστά σε βασικές ερωτήσεις που άπτονται απλών οικονομικών θεμάτων που αφορούν στην καθημερινότητά τους.

Συγκεκριμένα, οι 880 φοιτητές που συμμετείχαν στην έρευνα κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις που αφορούν σε βασικές έννοιες σχετικές με τον υπολογισμό επιτοκίου συν το κεφάλαιο και τον ανατοκισμό, τον πληθωρισμό και τις συνέπειες του, τη σχέση μεταξύ κινδύνου και απόδοσης, καθώς και τη διαφοροποίηση επενδυτικού κινδύνου.

Από την έρευνα, διαφαίνεται καθαρά πως αυτή η σημαντική γενιά ενεργών πολιτών παρουσιάζεται να είναι ουσιαστικά χρηματοοικονομικά αναλφάβητη–με όλες τις αρνητικές συνέπειες για τη βιώσιμη ανάπτυξη της κοινωνίας, αλλά και του ίδιου του χρηματοοικονομικού τομέα που επιφέρει αυτό το φαινόμενο.

Ακολουθεί συνέντευξη του Δρος Παναγιώτη Ανδρέου στο Paideia-News:

ΕΡ: Από τα μέσα του 2016, ερευνάτε και  παρουσιάζετε το πρόβλημα του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού. Τι σας οδήγησε να εστιάσετε το ερευνητικό σας έργο σε αυτό το θέμα;

ΑΠ: Η πεποίθηση ότι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις του 21ου αιώνα είναι η επιμόρφωση των πολιτών  για λήψη όσο το δυνατόν πιο σωστών  και ωφέλιμων χρηματοοικονομικών αποφάσεων. Η επίτευξη του στόχου αυτού εξασφαλίζει ένα καλύτερο μέλλον σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο.

ΕΡ: Ποιες άλλες ιδέες και αναλύσεις προκύπτουν από το πρόβλημα που μελετάει η έρευνα και τι έχουν να μας μάθουν;

ΑΠ: Συνολικά, τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν πως ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα ανάμεσα στους φοιτητές, οι οποίοι εισέρχονται στο πανεπιστήμιο χωρίς όμως να έχουν λάβει την κατάλληλη χρηματοοικονομική μόρφωση κατά την παρουσία τους στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Παραθέτω, όμως και τα εξής, ως τροφή προς σκέψη και, φυσικά, πράξη, για ένα καλύτερο μέλλον για εμάς και τα παιδιά μας, καθώς, όπως αποδεικνύεται, ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός αποτελεί οξύ κοινωνικό πρόβλημα στις δυτικές κοινωνίες με άμεσο αντίκτυπο στην ατομική και κοινωνική ευημερία :

  • Ο χρηματοοικονομικός εγγραματισμός μας βοηθάει να σκεφτόμαστε και να προγραμματίζουμε καλύτερα το μέλλον μας και όχι μόνο το παρόν,
  • Το επίπεδο χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού επηρεάζει άμεσα και σε μεγάλο βαθμό το επίπεδο των τωρινών και μελλοντικών εισοδημάτων μας
  • Ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός βοηθά τα άτομα να έχουν τις σωστές πεποιθήσεις και στάσεις ζωής απέναντι σε σοβαρές οικονομικές αποφάσεις που πρέπει να λαμβάνουν
  • Ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός επιδρά ως ασπίδα προστασίας απέναντι σε επιτήδειους που προσπαθούν να εκμεταλλευθούν ή και να εξαπατήσουν τους πολίτες, όπως οι εταιρείες ‘πυραμίδες’ η από διάφορα επιβλαβή επενδυτικά προϊόντα.
  • Ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός μπορεί να μειώσει τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από την (επικίνδυνη) ενασχόληση με νέα ‘φρούτα’ που μπορούν να θεωρηθούν επενδυτικά προϊόντα, όπως τα cryptocurrencies.

ΕΡ: Ποια ήταν η πορεία της έρευνας σας μέχρι τώρα, αλλά και των προσπαθειών σας να κινητοποιήσετε τους κατάλληλους φορείς της κυπριακής κοινωνίας;

ΑΠ: Παράλληλα με τη διενέργεια της πιλοτικής μας έρευνας, περάσαμε ήδη, εδώ και καιρό, στην προσπάθεια συνεργασίας με οργανωμένα σύνολα και φορείς, όπως η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου και το Υπουργείο Παιδείας, ούτως ώστε να αρχίσουν να πραγματοποιούνται αλλαγές και από τη θεωρία να αρχίσει το πρόβλημα να επιλύνεται άμεσα στην πράξη. Αυτό, αποτελεί και ένα από τους κυριότερους πυλώνες πολιτικής του ΤΕΠΑΚ, που είναι η άμεση προσφορά και επιρροή στην κοινωνία.

Επιχειρώντας μία σύντομη αναδρομή, λοιπόν, είδαμε τις προσπάθειες μας να επεκτείνονται σε στοχευμένες παρουσιάσεις και αναλύσεις της έρευνας στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Με τις παρουσιάσεις αυτές στόχο έχουμε να ενημερώσουμε, εμπνεύσουμε και κινητοποιήσουμε το ευρύ κοινό, αλλά και συγκεκριμένους φορείς προς δράση.

Σημαντική είναι και η στήριξη από τον Συνεργατισμό. Με τη Συνεργατική Κυπριακή Τράπεζα, υπάρχει μία άψογη συνεργασία, αλλά και στήριξη μέσω της παροχής πλήρους υποτροφίας διδακτορικού επιπέδου σπουδών. Η υποτροφία αυτή είναι μία σημαντική εξέλιξη καθώς δημιουργεί, μαζί με τις υπόλοιπες μας ενέργειες έναν ερευνητικό πυρήνα για τα θέματα του Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού στην Κύπρο. Η υποτροφία καλύπτει το συνολικό κόστος των διδάκτρων και επιπλέον περιλαμβάνει χρηματοδότηση του φοιτητή/τριας που θα επιλεγεί για περίοδο 36 μηνών. Αιτήσεις δεχόμαστε μέχρι τις 31 Μαρτίου και όλες οι πληροφορίες είναι αναρτημένες στην ιστοσελίδα του ΤΕΠΑΚ.

Εξαιρετικά σημαντικό αποτέλεσμα των προσπαθειών μας είναι και το όλο και πιο μεγάλο ενδιαφέρον από τους πολίτες για να ενημερωθούν περισσότερο για το πρόβλημα. Ενδεικτικά, σε ανοικτή προς το κοινό εκδήλωση που διοργανώσαμε στις 13 Φεβρουαρίου με τίτλο ‘Ο Χρηματοοικονομικός Αναλφαβητισμός στην Κύπρο’, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο δημοσίευσης της θέσης για τη διδακτορική διατριβή, είδαμε το αμφιθέατρο να είναι κατάμεστο από πολίτες διαφόρων ηλικιών!

ΕΡ: Πρόσφατα, τόσο εσείς, όσο και Πρύτανης του ΤΕΠΑΚ, υπογραμμίσατε, σε δημόσιες δηλώσεις, την επιτακτική ανάγκη για χάραξη εθνικής στρατηγικής χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού…

ΑΠ: Ναι, πρέπει να αποφασίσουμε αν θέλουμε να προτιμάμε τη θεραπεία από την πρόληψη. Εμείς προσπαθούμε να προλάβουμε μεγαλύτερα κακά από αυτά των τελευταίων χρηματοοικονομικών και τραπεζικών κρίσεων.

‘Ήδη υπάρχουν σκέψεις από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού για την εισαγωγή μαθήματος Χρηματοοικονομικών στο Λύκειο  και έχουν γίνει και κάποιες συσκέψεις με την Κεντρική Τράπεζα, το ΤΕΠΑΚ και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς σε αυτό το θέμα, αλλά πρέπει να κινηθούμε μεθοδικά και γρήγορα.

Ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός των πολιτών κάθε ηλικίας μπορεί να αποτελέσει ασπίδα προστασίας μας, σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, από εκμετάλλευση από επιτηδείους και τυχόν μελλοντικές οικονομικές κρίσεις. Τα τελευταία χρόνια, η Κύπρος έχει παράξει πάρα πολλές κρίσεις— ας μην ξεχνάμε τι έγινε με το χρηματιστήριο, αλλά και την κρίση ακινήτων, τους υπερδανεισμούς, την τραπεζική κρίση… Άρα, πρέπει να προβληματιστούμε ότι, στο τέλος της ημέρας, υπάρχουν θέματα που πρέπει όχι μόνο να αγγίξουμε, όπως το θέμα του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού των πολιτών, αλλά και να χαράξουμε εθνική στρατηγική για να επιλύσουμε μεθοδικά, επίμονα και άμεσα.

ΕΡ: Τι επιπλέον πρέπει να γίνει στο άμεσο μέλλον, ποιες άλλες εισηγήσεις έχετε;

ΑΠ: Από τα αποτελέσματα της έρευνας προέκυψε η ανάγκη διενέργειας μιας παρόμοιας έρευνας στο γενικό πληθυσμό της Κύπρου, η οποία όμως να καλύπτει, εκτός από τις βασικές γνώσεις, τόσο τις νοοτροπίες όσο και τις συμπεριφορές των ατόμων.  Αποτελεί ευτύχημα που μια τέτοια μελέτη έχει ήδη ξεκινήσει να υλοποιείται από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου σε συνεργασία με τους υπογράφοντες ερευνητές.

Αυτή η έρευνα θα αποτελέσει ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο, γιατί θα κάνει δυνατή τη σφυγμομέτρηση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού στην επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας και θα διερευνήσει τις υπόλοιπες παραμέτρους πέρα από τις βασικές γνώσεις που επηρεάζουν τις πεποιθήσεις, αποφάσεις και πράξεις των Κυπρίων γύρω από τα χρηματοοικονομικά θέματα. Επίσης, θα επιτρέψει στους αρμόδιους φορείς να ιεραρχήσουν προτεραιότητες και να χαράξουν πολιτικές και δράσεις επιμόρφωσης του κοινού.

Επιπλέον, είναι εισήγηση των ερευνητών, όπως στο εγγύς μέλλον, ληφθούν άμεσα μέτρα για τη χρηματοοικονομική επιμόρφωση των φοιτητών, στα πλαίσια των ακαδημαϊκών τους σπουδών στο πανεπιστήμιο. Πρέπει να τονιστεί ότι το πρόβλημα του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού, όπως φαίνεται μέσα από το δείγμα των φοιτητών, δεν είναι μια προβληματική κατάσταση που προέκυψε κατά το χρονικό διάστημα των σπουδών τους στο πανεπιστήμιο, αλλά, κατά πάσα πιθανότητα, είναι αποτέλεσμα ανεπαρκούς ή ελλιπούς επιμορφώσεως στην προηγούμενη φάση εκπαίδευσής τους, ήτοι κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στη Μέση Εκπαίδευση. Ανεξάρτητα από τους λόγους που καθιστούν τους φοιτητές χρηματοοικονομικά αναλφάβητους, το ακαδημαϊκό ίδρυμα στο οποίο φοιτούν θα πρέπει να φροντίσει να τους επιμορφώσει κατάλληλα πριν αυτοί οδηγηθούν στην αγορά εργασίας.

Πηγή: PAIDEIA-NEWS

 

* Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΠΑΚ

admin No Comments

Η Διαφθορά στην Κύπρο

 

ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΑΝΔΡΕΑ Σ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση ακούσαμε πρόσφατα από τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξης, την ετοιμασία από ειδική επιτροπή που συστάθηκε υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης, σχεδίου ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής κατά της Διαφθοράς για την εκπαίδευση, την αποτροπή και την πρόληψη των φαινομένων διαφθοράς στην κοινωνία, στη δημόσια διοίκηση, καθώς και στον ιδιωτικό τομέα.

Το φαινόμενο της διαφθοράς αποτελεί πλέον ένα πολυσύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, με το οποίο είναι αντιμέτωπη όχι μόνο η Κύπρος, αλλά και όλα τα κράτη παγκοσμίως. Ως τέτοιο γίνεται ακόμη πιο μεγάλο λόγω της διαρκούς ύφεσης, των χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης, της αυξανόμενης ανεργίας των νέων κυρίως, και γενικά της φτώχειας των λαών, με προοπτικές καθόλου αισιόδοξες. Για να αντιμετωπισθεί χρειάζεται μια ενιαία στρατηγική αντιμετώπισής της και τη συμβολή των πολιτών και των εξουσιών, εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας.

Πρέπει να σημειωθεί ότι αναφορικά με τον ορισμό της διαφθοράς δεν υπάρχει ένας γενικά αποδεκτός όρος διεθνώς αλλά αντίθετα επικρατεί ένας έντονος προβληματισμός στον προσδιορισμό μιας κοινά αποδεχτής έννοιας της διαφθοράς, στο τι ακριβώς συνιστά διαφθορά και τι όχι και ποιες είναι οι συνιστώσες της. Η δυσκολία διατύπωσης ενός κοινά αποδεχτού ορισμού για τη διαφθορά επιβεβαιώνεται και από την απουσία του καθορισμού της στην Παγκόσμια Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς (The United Nations Convention against Corruption), εξαιτίας της έλλειψης συναίνεσης μεταξύ των κρατών, αφού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως οι κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές και άλλες παραδοσιακές και ιστορικές αντιλήψεις των διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων των λαών.

Η «Διεθνής Διαφάνεια» (Transparency International) ορίζει τη διαφθορά ως «κατάχρηση μιας θέσης εξουσίας απ’ αυτόν που την έχει προς ίδιον όφελος». Η Παγκόσμια Τράπεζα ορίζει ως «διεφθαρμένη πρακτική» το να προσφέρεις, να δίνεις, να λαμβάνεις ή να ζητάς άμεσα ή έμμεσα οτιδήποτε με αξία ώστε να επηρεάσεις με αντικανονικό τρόπο τις πράξεις ενός άλλου μέρους».

Ωστόσο, από τους διάφορους ορισμούς στη διεθνή βιβλιογραφία επιλέγεται ο ορισμός που έδωσε ο C. Friedricks (1989) και έχει ως εξής: «Η Διαφθορά  είναι η αποκλίνουσα συμπεριφορά, συνδεδεμένη με ένα ειδικό κίνητρο, το ιδιωτικό κέρδος σε βάρος του δημοσίου» ή σε μια πιο γενική εκδοχή, «Διαφθορά υπάρχει, όταν ένας κάτοχος εξουσίας, ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων, δηλαδή ένας λειτουργός ή υπάλληλος, μέσω χρηματικών ή άλλων αμοιβών μη νόμιμα παρεχόμενων, προτρέπεται σε δράσεις που ευνοούν όποιον παρέχει αμοιβές και συνεπώς ζημιώνει το δημόσιο και τα συμφέροντά του».

Η Ομάδα του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη διαφθορά, «The Group of States against Corruption», γνωστής ως (GRECO), ορίζει τη διαφθορά ως «αθέμιτη λήψη ή καταβολή ή κάθε άλλη συμπεριφορά έναντι προσώπων επιφορτισμένων με ευθύνες στο δημόσιο (ή ιδιωτικό τομέα), κατά παράβαση των καθηκόντων που έχουν αναλάβει βάσει της ιδιότητας του δημοσίου οργάνου, (του απασχολούμενου στον ιδιωτικό τομέα, του ανεξάρτητου επαγγελματία ή μιας άλλης σχέσης τέτοιας φύσης), η οποία αποσκοπεί να παράσχει αχρεώστητα οφέλη οποιασδήποτε μορφής σ’ αυτούς ή σε έναν τρίτο».

Με την ευκαιρία αναφέρεται ότι στόχος της GRECO είναι να βελτιώσει την ικανότητα των μελών της στην καταπολέμηση της διαφθοράς, παρακολουθώντας τη συμμόρφωσή τους με τα πρότυπα κατά της διαφθοράς που υιοθέτησε το Συμβούλιο της Ευρώπης. Τίθεται, έτσι, ως σκοπός να εντοπιστούν οι αδυναμίες στις εθνικές πολιτικές καταπολέμησης της διαφθοράς, προτρέποντας παράλληλα στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις του νομοθετικού και θεσμικού τους πλαισίου. Η GRECO παρέχει, επίσης, μια πλατφόρμα για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών για την πρόληψη και ανίχνευση της διαφθοράς. Η Κύπρος είναι μέλος της GRECO από την 1.5.1999 μαζί με άλλα 48 Ευρωπαϊκά κράτη και τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, (βλέπε http://www.coe.int/en/web/greco/about-greco/what-is-greco).

Η μέτρηση της διαφθοράς γίνεται σύμφωνα και με τη διεθνή βιβλιογραφία με τον πιο διαδεδομένο δείκτη μέτρησης, που είναι ο Δείκτης Αντιλαμβανόμενης Διαφθοράς (Corruption Perceptions Index), γνωστός ως CPI. Τον δείκτη αυτό χρησιμοποιεί η Διεθνής μη Κυβερνητική Οργάνωση «Διεθνής Διαφάνεια» (Transparency International), η οποία κατατάσσει τις χώρες σε παγκόσμια κλίμακα ανάλογα με τον βαθμό αντίληψης της διαφθοράς των δημόσιων αξιωματούχων και των πολιτικών, χρησιμοποιώντας μία κλίμακα από 0-100, όπου 0 σημαίνει ότι οι πολίτες μιας χώρας θεωρούν πως υπάρχει υψηλή διαφθορά και 100 σημαίνει ότι οι πολίτες μιας χώρας  δεν αποδέχονται τη διαφθορά.  Όσον αφορά στην κατάταξη, αυτή δείχνει τη θέση μιας χώρας σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες που περιλαμβάνονται στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς.

Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι ο CPI είναι ένας σύνθετος δείκτης, χρησιμοποιώντας διάφορα στοιχεία ερευνών που διεξάγονται από ανεξάρτητους και έγκριτους οργανισμούς, αλλά τα τελικά αποτελέσματα των ερευνών αφορούν το αντιλαμβανόμενο και όχι το πραγματικό επίπεδο διαφθοράς. Συνεπώς, βασίζεται σε αντιλήψεις και όχι σε πραγματικά στοιχεία, όπως δωροδοκίες, ποινικές διώξεις ή καταδίκες για εγκλήματα διαφθοράς. Για το 2016, οι χώρες με τη χαμηλότερη αντίληψη διαφθοράς παγκοσμίως είναι  η Δανία, η Νέα Ζηλανδία και η Φινλανδία, ενώ οι χώρες με την υψηλότερη αντίληψη διαφθοράς είναι η Βόρειος Κορέα, το Νότιο Σουδάν και η Σομαλία.  Στις ευρωπαϊκές χώρες, οι χώρες με τη χαμηλότερη αντίληψη διαφθοράς είναι η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία, ενώ την υψηλότερη αντίληψη διαφθοράς παρουσιάζουν η Ιταλία, Ελλάδα και Βουλγαρία.

Στον πιο κάτω συνοπτικό πίνακα παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της Κύπρου τα τελευταία πέντε χρόνια:

Έτος

Βαθμολογία

0: υψηλή αποδοχή διαφθοράς

100: μη αποδοχή διαφθοράς

Παγκόσμια Κατάταξη

2012

66

29

2013

63

31

2014

63

31

2015

61

32

2016

55

47

(βλέπε http://transparencycyprus.org/archives/4890).

Άξια σχολιασμού είναι και τα αποτελέσματα της ετήσιας έρευνας 2014-2015 της οργάνωσης Διεθνής Διαφάνεια-Κύπρος για τις αντιλήψεις των Κυπρίων για τη διαφθορά (διαθέσιμο στο http://transparencycyprus.org/) όπου συμμετείχαν μέσω διαδικτύου καθώς και μέσω ερωτηματολογίων συνολικά 867 Κύπριοι πολίτες των οποίων η πλειοψηφία ήταν από τον ιδιωτικό τομέα.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, ένας στους δύο συμμετέχοντες στην έρευνα δήλωσε ότι είχε βιώσει περιστατικό διαφθοράς ενώ 4 από τους 5 συμμετέχοντες δήλωσαν ότι θα ήταν πρόθυμοι να αναφέρουν ένα τέτοιο περιστατικό. Το ένα τρίτο των συμμετεχόντων θα κατάγγελλε το περιστατικό διαφθοράς αναφέροντας το όνομα του ενώ οι υπόλοιποι θα το έπρατταν ανώνυμα.

Ποσοστό 83%, τόσο το 2014 όσο και το 2015, πιστεύει ότι η διαφθορά αποτελεί μείζον πρόβλημα. Μετά τα πρόσφατα σκάνδαλα που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούσαν ειδικότερα θέματα τοπικής αυτοδιοίκησης προκύπτει με σαφήνεια η ανάγκη λήψης θετικών μέτρων προστασίας και αντιμετώπισης.

Το Ευρωβαρόμετρο που δημοσιοποιήθηκε τον Δεκέμβριο 2015 πραγματοποιήθηκε μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων με δείγμα 7.996 άτομα από όλες τις χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκ των οποίων οι 180 συμμετέχοντες ήταν από την Κύπρο. Τα κυριότερα αποτελέσματα είναι τα ακόλουθα:

Επτά στις δέκα εταιρείες (71%) δήλωσαν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη στη χώρα τους. Στην Κύπρο το ποσοστό ανέρχεται στο 93%.

52% των εταιρειών στην Κύπρο δήλωσαν ότι οι μίζες είναι το πιο ευρέως διαδεδομένο πρόβλημα. Σε σύγκριση με το 2013 υπάρχει αυξητική τάση στην αναφορά αυτή.

87% των εταιρειών στην Κύπρο συμφωνούν ότι η ευνοιοκρατία και η διαφθορά παρεμποδίζουν τον ανταγωνισμό στις επιχειρήσεις.

9 στις 10 εταιρείες θεωρούν ότι η δωροδοκία ή η κατάχρηση εξουσίας για προσωπικό όφελος μεταξύ των πολιτικών, των εκπροσώπων κομμάτων ή ανώτερων αξιωματούχων σε εθνικό επίπεδο είναι ευρέως διαδεδομένο. Πρώτη παρουσιάζεται η Ελλάδα με ποσοστό 91%, ακολουθεί η Κύπρος με ποσοστό 89% και η Ιταλία με 88%. Ακολουθώντας τη Βουλγαρία και την Ελλάδα, στην Κύπρο το 85% συμφωνεί ότι η δωροδοκία και οι διασυνδέσεις είναι συχνά ο πιο εύκολος τρόπος για να αποκτήσουν συγκεκριμένες υπηρεσίες από τον δημόσιο τομέα.

Σε 25 κράτη μέλη, εταιρείες τείνουν να πιστεύουν ότι τα χρήματα ή δώρα που αξίζουν από €1 μέχρι €50 αποτελούν δωροδοκία. Το 54% των εταιρειών στην Κύπρο συμμερίζεται την άποψη αυτή. Το 78% των εταιρειών στην Κύπρο αναφέρουν ότι η διαφθορά στις δημόσιες συμβάσεις που διαχειρίζονται από τις εθνικές ή τοπικές αρχές είναι ευρέως διαδεδομένη. Σε σύγκριση με το 2013, οι εταιρείες τείνουν να υποστηρίζουν περισσότερο αυτή την άποψη.

Στην ερώτηση ποιες πρακτικές θεωρούν ότι είναι περισσότερο διαδεδομένες, οι επικρατέστερες είναι:

  • μίζες
  • ευνοιοκρατία σε δημόσιους οργανισμούς
  • φοροδιαφυγή ή μη πληρωμή του ΦΠΑ
  • χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων με αντάλλαγμα δημόσιες συμβάσεις ή επιρροή στη χάραξη πολιτικής
  • ευνοιοκρατία στις επιχειρήσεις
  • δωροδοκία

(βλέπε: Εθνική Στρατηγική κατά της διαφθοράς (2017) – Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως).

Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς μπορεί ένα κράτος να αντιμετωπίσει τη διαφθορά; Η απάντηση δυστυχώς είναι ότι η πλήρης εξάλειψη της διαφθοράς δεν μπορεί να γίνει με κανένα τρόπο, πάντα υπήρχε από καταβολής κόσμου. Από τους πρωτόπλαστους να παρανομούν και να γεύονται τον απαγορευμένο καρπό, για να ζήσουν σε ένα περιβάλλον καλύτερο από τον Παράδεισο, το παράδειγμα του Ιούδα με την προδοσία του Θεανθρώπου για 30 δηνάρια μέχρι και σήμερα, όπου εκατοντάδες τέτοιες περιπτώσεις βλέπουμε καθημερινά από τα ΜΜΕ να συμβαίνουν και να αυξάνονται ραγδαία, με αποτέλεσμα να θέτουν σε κίνδυνο τη Δημοκρατία, να υπονομεύουν τη χρηστή διοίκηση, να μην σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, να υποσκάπτουν την εμπιστοσύνη του πολίτη απέναντι στο κράτος και τους θεσμούς του.

Ωστόσο, με τα ενδεδειγμένα μέτρα καταστολής από μέρους της Πολιτείας, αλλά και με σειρά άλλων μέτρων ευαισθητοποίησης των πολιτών, και, κυρίως, μέσω της ορθής αγωγής και παιδείας, από τα νηπιαγωγεία, τα Γυμνάσια, τα Λύκεια και τα Πανεπιστήμια, με την ανάδειξη των αξιών της χρηστής διοίκησης, υπάρχει ελπίδα να αντιμετωπιστεί και να περιοριστεί το φαινόμενο της διαφθοράς.

Στις σύγχρονες κοινωνίες παρατηρείται μια συνεχής απαξίωση από τους πολίτες για τον δημόσιο τομέα και ειδικότερα απέναντι στους λειτουργούς του δημοσίου που διαχειρίζονται νευραλγικές υποθέσεις λόγω της θέσης τους, με αποτέλεσμα να διαβρώνεται η εμπιστοσύνη προς αυτούς και να αμφισβητείται έντονα η ηθική και η εντιμότητά τους όσον αφορά στην αμερόληπτη διαχείριση των υποθέσεων αυτών.

Η πρόσληψη των καταλληλότερων, ικανότερων και τιμιότερων υπαλλήλων στο δημόσιο τομέα με διαφανή και αξιοκρατικά μέτρα και διαδικασίες θα αποτελέσει έναν αποτρεπτικό παράγοντα αλλαγής της στάσης των πολιτών απέναντι στους λειτουργούς και στους θεσμούς του κράτους.

Η ενδυνάμωση των ελεγκτικών υπηρεσιών του κράτους, των μονάδων εσωτερικού ελέγχου των υπουργείων και η υιοθέτηση ικανοποιητικών συστημάτων ελέγχου, θα βοηθήσει σημαντικά στην προσπάθεια για περιορισμό και ελαχιστοποίηση της διαφθοράς στον δημόσιο τομέα.

 

*Phd (Edu), ΜΑ (Edu), Bsc (Econ), FFA.

Πρόεδρος Ένωσης Οικονομολόγων Κύπρου (Ε.Ο.Κ.)

 

Βιογραφικό Δρος Ανδρέα Στυλιανού – Πατήστε εδώ.